Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia, khắc phục manh mún, chồng chéo

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Việc tích hợp này là cần thiết để vừa bảo vệ kết quả đã đạt được, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành phiên họp.

Tên gọi chính thức là “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035”. Tổng vốn huy động giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng. Chính phủ định hướng cơ cấu ngân sách gồm khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Kết cấu của chương trình gồm 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm: Phát triển hạ tầng thiết yếu và bảo vệ môi trường; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và nâng cao thu nhập; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; bảo tồn và phát triển văn hóa; thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông; kiểm soát trùng lặp, giảm chế độ báo cáo và đánh giá theo sản phẩm đầu ra.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan điều phối chung, giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương.

Thay mặt cơ quan chủ trì thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đã trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ. Hội đồng Dân tộc thống nhất cao về sự cần thiết tích hợp, tuy nhiên nhấn mạnh các yêu cầu kỹ thuật pháp lý và giải pháp bảo vệ quyền lợi người thụ hưởng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ chủ trương tích hợp 4 chương trình nhằm khắc phục tình trạng manh mún, chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp, quản lý vốn ngân sách; định hướng mô hình quản lý mới phải phân cấp triệt để với phương châm: "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và định mức ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, thực trạng trước đây là có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương dẫn đến thủ tục lòng vòng, giải ngân chậm. Vì vậy, giải pháp là chuyển từ phân bổ theo dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và tiêu chí, định mức ngân sách; còn địa phương chủ động điều hòa vốn giữa các dự án thành phần. Trong đó, trao quyền cho Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh được tự chủ điều hòa nguồn vốn giữa các dự án thành phần nếu thấy cấp thiết mà không cần trình các bộ chuyên ngành thẩm định lại.

Về đầu mối quản lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng tránh "gộp cơ học" ở trên mà bên dưới vẫn tồn tại nhiều ban quản lý riêng, thay vào đó thành lập một Văn phòng điều phối chung duy nhất ở Trung ương và địa phương; đồng thời đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát, số hóa, áp dụng quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian thực thay cho phương thức báo cáo giấy định kỳ. Kết quả giải ngân, mức độ hoàn thành chỉ tiêu, chỉ số đầu ra phải được cập nhật liên tục để kịp thời chuyển vốn từ nơi chậm sang nơi làm tốt.

"Khi vốn được đưa xuống, địa phương nào cũng phải phấn đấu thi đua để giải ngân. Nếu không thì trong một quý hoặc 6 tháng, Trung ương sẽ điều chỉnh vốn từ địa phương làm không tốt sang địa phương làm tốt", Chủ tịch Quốc hội nêu.

Dự kiến, chủ trương tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được trình Quốc hội xem xét tại đợt 2 của kỳ họp không thường lệ.