TP Hồ Chí Minh đột phá xây dựng thành phố học tập

Là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc) từ năm 2024, TP Hồ Chí Minh đang thực hiện nhiều giải pháp đột phá nhằm tận dụng cơ hội mở rộng hợp tác quốc tế, khả năng thu hút đầu tư và đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo (GD-ĐT). Qua đó thúc đẩy việc học tập suốt đời của người dân, xây dựng xã hội học tập, không để ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình tri thức.

Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số

Cùng với nền giáo dục cả nước, ngành GD-ĐT TP Hồ Chí Minh những năm qua đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, trở thành điểm sáng trong cả nước về quy mô và chất lượng, thực hiện tốt các nhiệm vụ “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”. Tầm nhìn đến năm 2045, Thành phố phấn đấu trở thành “Trung tâm GD-ĐT chất lượng cao của cả nước và khu vực châu Á”.

Các mô hình sáng tạo của học sinh trưng bày tại Lễ kỷ niệm 50 năm ngành Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế tri thức, Thành phố xác định đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt trong chiến lược phát triển giáo dục, xây dựng xã hội học tập và thành phố học tập toàn cầu của UNESCO. Theo đó, ngành GD-ĐT Thành phố đã thực hiện nhiều chương trình, đề án và mô hình tiên phong, từng bước số hóa hoạt động quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá và cung cấp dịch vụ giáo dục, xây dựng “Trường học số - Học sinh số - Giáo viên số”.

Trong năm 2025, toàn Thành phố đã tổ chức 5.131 lớp, hội thảo, chuyên đề về bồi dưỡng nâng cao năng lực thích ứng trong môi trường số, sử dụng công cụ trực tuyến với hơn 57 triệu lượt người tham gia. Đáng chú ý, TP Hồ Chí Minh là địa phương tiên phong trong việc đưa chuẩn kỹ năng số quốc tế ICDL vào giảng dạy chính khóa; nhiều trường học tại đã triển khai “Thư viện số-Tủ sách số”, “giáo viên ảo”, “robot hỗ trợ học sinh”, góp phần xây dựng môi trường học tập mở, linh hoạt và hiện đại. Cùng với đó, triển khai hệ thống ứng dụng tương tác EDUi được coi là bước đi quan trọng của Thành phố nhằm đồng bộ hóa nền tảng quản lý, giảm bớt thủ tục hành chính, tăng cường tương tác giữa nhà trường, gia đình và xã hội.

Học sinh Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) tham gia hoạt động ngoại khóa tìm hiểu về ASEAN.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam đánh giá cao cách tiếp cận tích hợp của TP Hồ Chí Minh khi huy động sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính quyền và xã hội. Theo ông, những nỗ lực này đang góp phần củng cố nền tảng cho một thành phố học tập mang tính hòa nhập, năng động và sẵn sàng cho tương lai, trong đó học tập suốt đời trở thành trục xuyên suốt trong các chiến lược phát triển của Thành phố.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng nếu không được định hướng thận trọng, các công cụ số có thể làm gia tăng bất bình đẳng, đặc biệt khi tồn tại khoảng cách về kết nối, năng lực số và mức độ sẵn sàng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, việc sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm là yêu cầu cấp thiết.

Để không ai bị bỏ lại phía sau trong giáo dục

Trước những thách thức do công nghệ mang lại đối với công bằng trong giáo dục, TP Hồ Chí Minh đã quan tâm triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm quyền được học tập của mọi người dân, không phân biệt độ tuổi, giới tính, hoàn cảnh kinh tế-xã hội, nơi cư trú. Bên cạnh miễn học phí cho học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông công lập từ năm học 2025 - 2026 theo quyết định của Bộ Chính trị, Thành phố còn mở rộng thêm đối tượng hỗ trợ là học sinh phổ thông dân lập, tư thục, học sinh của cơ sở giáo dục chuyên biệt có hoàn cảnh đặc biệt và học viên giáo dục thường xuyên trung học phổ thông.

Học sinh Trường THPT Huỳnh Văn Nghệ tìm hiểu kiến thức lịch sử tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh phường Tân Uyên, TP Hồ Chí Minh.

Thành phố còn đặc biệt chú trọng phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non tại các khu công nghiệp, khu chế xuất; các phương thức giáo dục hòa nhập, bán hòa nhập và giáo dục chuyên biệt nhằm bảo đảm quyền được học tập của trẻ em khuyết tật. Gần đây, chính sách hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho học sinh và người trên 65 tuổi, chủ trương miễn phí vé đi xe buýt trên địa bàn, phát động chiến dịch thi đua “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học phục vụ cho năm học 2026 - 2027” đều là những hành động thiết thực, xứng tầm và có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc của Thành phố, chuyển từ hỗ trợ an sinh thuần túy sang thúc đẩy học tập suốt đời.

Tuy nhiên, trước quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự gia tăng dân số cơ học, việc bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận học tập vẫn còn những thách thức nhất định, đòi hỏi Thành phố tiếp tục có các giải pháp đồng bộ, lâu dài trong thời gian tới. Để bảo đảm các mục tiêu về GD-ĐT, Thành phố đã sử dụng Bộ tiêu chí xây dựng thành phố học tập toàn cầu của UNESCO gồm 42 tiêu chí và 66 chỉ số như một công cụ đánh giá và cải tiến chất lượng.

Học sinh lớp 12 Trường THPT Trần Đại Nghĩa nghiên cứu thông tin tuyển sinh cao đẳng, đại học.

Bên cạnh đó, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Thành phố sẽ chú trọng chính sách hỗ trợ người hết tuổi lao động, người nội trợ và người khuyết tật để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình tiếp cận tri thức; hoàn thiện các chính sách hỗ trợ công nhân, người lao động được đào tạo lại và bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề nghiệp; tăng cường thực hiện chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng thành phố học tập; thường xuyên trao đổi ý tưởng, tri thức và kinh nghiệm với các thành phố thành viên trong Mạng lưới thành phố học tập toàn cầu của UNESCO.

Trong năm 2026, TP Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh cụ thể hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT; củng cố và phát huy các kết quả để tạo tiền đề đăng ký Giải thưởng Thành phố Học tập của UNESCO và đăng cai tổ chức Hội nghị thành phố học tập toàn cầu khu vực ASEAN+4 vào tháng 11-2026. Đó là cam kết của Thành phố trong việc hội nhập quốc tế, xây dựng một nền GD-ĐT tiên tiến, hiện đại, chất lượng cao, tiếp nối với truyền thống hiếu học nghìn năm của dân tộc.