Trẻ mắc tay chân miệng không rõ nguyên nhân gia tăng

Tay chân miệng biến chứng thần kinh có thể không có dấu hiệu rõ ràng

Ghi nhận tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho thấy, các trẻ nhập viện khi bệnh tay chân miệng đã tiến triển, nguyên nhân chủ yếu do triệu chứng ban đầu không rõ ràng.

Từ góc độ dịch tễ, bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC nhận định tay chân miệng hiện nay đang có xu hướng thay đổi về biểu hiện lâm sàng khi chủng EV71, tác nhân gây bệnh nặng chiếm ưu thế.

Bé trai 13 tháng tuổi bị tay chân miệng độ 2A, theo dõi biến chứng thần kinh được điều trị tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội.

“Trẻ gặp biến chứng thần kinh do chủng EV71 có thể không có dấu hiệu rõ ràng của bệnh như phát ban hoặc triệu chứng mờ nhạt. Điều này khiến bệnh không còn dễ nhận biết như trước và làm tăng nguy cơ phát hiện muộn”, bác sĩ Chính cho biết.

Tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP Hồ Chí Minh, bé gái 2 tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao, quấy khóc và giật mình khi ngủ. Trước đó 2 ngày, bé sốt 40 độ C, chưa phát ban tay chân, mẹ bé nghĩ viêm họng, dùng thuốc hạ sốt không giảm. Tại bệnh viện, bác sĩ ghi nhận bé sốt 38,5 độ C, họng có vài vết loét nhỏ đường kính 2-3mm, kiểm tra tay, chân chưa có nổi ban. Bé mệt, khóc nhiều, chẩn đoán tay chân miệng độ 2A, chỉ định nhập viện theo dõi nguy cơ biến chứng thần kinh.

Tương tự, tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội tiếp nhận bé trai 13 tháng tuổi, người nổi nhiều nốt ban, sốt trên 39 độ C, quấy khóc, ăn uống kém, họng đỏ với nhiều vết loét. Kết quả xét nghiệm cho thấy trẻ dương tính với chủng virus EV71, chẩn đoán độ 2A, chỉ định nhập viện theo dõi nguy cơ biến chứng thần kinh.

Một trường hợp bệnh nhi khác là bé trai 18 tháng, sốt cao 2 ngày trên 38 độ C, nôn trong cơn sốt 2 lần, không ho không chảy mũi, ăn uống kém. Bé có nốt đỏ rải rác trên da chân tay, bụng, mông, họng đỏ, có một vài nốt ở trong họng. Bé được chẩn đoán theo dõi bệnh tay chân miệng và các biến chứng thần kinh.

Các bác sĩ nhận định, điểm chung của các ca bệnh này không phải là biểu hiện rầm rộ, mà chính là sự “không điển hình” ở giai đoạn đầu, khiến phụ huynh dễ chủ quan, trì hoãn thăm khám.

Biến chứng thần kinh: Gánh nặng lớn nhất và khó lường nhất

Tiến sĩ, bác sĩ Trần Đức Hậu, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục sau 7-10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện thì virus có thể nhanh chóng xâm nhập và tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh chuyển từ mức độ nhẹ sang biến chứng nặng chỉ trong vài giờ.

“Nguy hiểm nhất là giai đoạn virus bắt đầu ảnh hưởng đến não. Khi đó, diễn tiến bệnh có thể rất nhanh và khó kiểm soát nếu không được phát hiện kịp thời”, bác sĩ Hậu nhấn mạnh, đồng thời khuyến cáo phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ.

Trẻ tiêm vaccine phòng bệnh cho trẻ tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC.

Dấu hiệu cảnh báo sớm đầu tiên là sốt cao liên tục trên 39 độ C, không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường. Nếu tình trạng sốt kéo dài trên 48 giờ hoặc sốt không thuyên giảm, nguy cơ biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não hoặc viêm cơ tim là rất cao.

Dấu hiệu cảnh báo thứ hai là giật mình, chới với bất thường, biểu hiện qua các cơn co cơ ngắn, xuất hiện đột ngột ở tay chân. Đặc biệt, nếu trẻ giật mình trên 2 lần trong vòng 30 phút khi đang nằm yên hoặc vừa bắt đầu ngủ, đây là dấu hiệu báo động. Nguyên nhân do virus kích thích trực tiếp lên các nơron vận động và trung tâm điều khiển tại não. “Giật mình không đơn thuần là phản xạ sinh lý mà có thể là tín hiệu sớm của biến chứng viêm não. Tần suất càng dày, mức độ tổn thương hệ thần kinh trung ương càng nghiêm trọng”, TS, BS Trần Đức Hậu lưu ý.

Nhóm triệu chứng thứ ba là trẻ có biểu hiện rối loạn tri giác như lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc vô cớ hoặc trẻ có biểu hiện run rẩy tay chân, đi loạng choạng. Đây là dấu hiệu cho thấy các nơron thần kinh bị virus tấn công làm mất khả năng phối hợp vận động và điều chỉnh hành vi.

Nhóm triệu chứng thứ tư là trẻ nôn ói thường xuyên. Khác với nôn trớ do tiêu hóa hoặc ăn quá no, nôn ói tăng vọt là hiện tượng thức ăn hoặc dịch dạ dày bị tống ra ngoài mạnh, đột ngột, không có dấu hiệu báo trước. Đây là tình trạng tăng áp lực nội sọ do viêm não hoặc viêm màng não. Ngoài ra, trường hợp trẻ có biến chứng hô hấp, tuần hoàn nặng có thể biểu hiện biến đổi nhịp thở, tím tái, mạch nhanh, chân tay lạnh, da nổi vân tím,...

Kỳ vọng sớm có vắc xin tay chân miệng

Trong bối cảnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và nguy cơ biến chứng nặng luôn hiện hữu, việc kiểm soát bệnh lâu nay chủ yếu dựa vào các biện pháp phòng ngừa thụ động. Việc Bộ Y tế cấp phép vaccine phòng tay chân miệng do virus EV71 được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược y tế dự phòng, mở ra khả năng bảo vệ chủ động, góp phần giảm đáng kể số ca bệnh nặng, tử vong và áp lực cho hệ thống y tế. Vaccine được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, đã được chứng minh an toàn, hiệu quả bảo vệ gần 97% và duy trì miễn dịch bền vững. Đây là giải pháp trực tiếp nhằm phòng ngừa chủng EV71 - tác nhân có độc lực cao, nguyên nhân chính gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp ở trẻ nhỏ. Trẻ tiêm vaccine phòng bệnh cho trẻ tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC.