Triển vọng khó khăn cho Palestine trong năm 2025

Bài viết của cựu Báo cáo viên đặc biệt LHQ đăng trên hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, những sự kiện chấn động tại Trung Đông khiến việc dự báo về tương lai của Palestine trong năm 2025 trở nên khó khăn. Đó hầu hết là những diễn biến nằm ngoài dự báo năm 2024 như sự tiếp diễn của cuộc tấn công của Israel tại dải Gaza, Hezbollah thất bại trên chiến trường, đất nước Lebanon bị tàn phá, ông Donald Trump đắc cử Tổng thống Mỹ và một loạt phán quyết quan trọng của Tòa án Công lý quốc tế (ICJ) và Tòa án Hình sự quốc tế (ICC)...

Tuy nhiên, dựa trên các nghiên cứu và đánh giá vẫn có thể đưa ra một số dự báo về các kịch bản, diễn biến chính liên quan đến Palestine trong năm tới. Sự trở lại của ông Donald Trump với tư cách Tổng thống Mỹ dẫn tới một số vị trí quan trọng được bổ nhiệm trong bộ máy của ông liên quan đến Trung Đông, bao gồm Ngoại trưởng, Đại sứ Mỹ tại Israel và hai Đặc phái viên Trung Đông của tổng thống. Đây đều là những “món quà” về ngoại giao mà Mỹ dành cho chính phủ dân tộc cực hữu của Israel. 

Hơn 450.000 người tập trung trên cầu Galata ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) vào ngày đầu năm mới bày tỏ tình đoàn kết với người Palestine. Ảnh: Anadolu

Nhưng cũng không loại trừ khả năng ông Donald Trump sẽ áp đặt lên Israel một số điều kiện trong quá trình tìm kiếm một thỏa thuận hợp tác thực chất giữa Israel và Saudi Arabia-quốc gia Arab đã ra điều kiện bình thường hóa quan hệ với Israel phải đi kèm một lộ trình đáng tin cậy cho một Nhà nước Palestine ra đời.

Tuy nhiên, theo ông Michael Lynk, viễn cảnh của một Nhà nước Palestine thực sự trở nên xa vời hơn bao giờ hết. Trong năm 2025, sẽ có thêm nhiều khu định cư bất hợp pháp của Israel sẽ được xây dựng. Có thể ông Donald Trump sẽ hạn chế được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sáp nhập chính thức một số vùng lãnh thổ của Bờ Tây, nhưng tiến trình sáp nhập ngầm trên thực tế sẽ tiếp tục diễn ra. Quyền lực của Chính quyền Palestine để định hình các sự kiện theo hướng có lợi cho mình sẽ còn bị thu hẹp hơn nữa. 

Cựu Báo cáo viên đặc biệt LHQ cũng dự báo cuộc tấn công diệt chủng ở dải Gaza cuối cùng sẽ kết thúc bằng một lệnh ngừng bắn chính thức, các con tin Israel và một số người Palestine bị giam giữ sẽ được trao trả. Tuy nhiên, số dân thường Palestine tử vong và bi kịch nhân đạo ở Gaza sẽ tiếp tục do nạn đói, dịch bệnh, nền kinh tế sụp đổ và hạ tầng bị tàn phá. Phong trào Hamas thời gian qua đã bị giáng những đòn chí tử, nhưng sẽ không bị đánh bại hoàn toàn. Israel sẽ quyết tâm xúc tiến xây dựng các khu định cư ở phía Bắc Gaza và để các nhóm vũ trang bộ lạc kiểm soát phần còn lại của dải đất này. Đây là kịch bản mà ông Donald Trump có thể sẽ chấp nhận, theo cựu Báo cáo viên đặc biệt LHQ Michael Lynk. 

Trong bài viết của mình, ông Michael Lynk cho rằng Israel sẽ tiếp tục bị cô lập về mặt ngoại giao, ngay cả khi mối quan hệ của nước này với Mỹ tốt lên. Vị thế người đứng ngoài của Israel tại LHQ-đặc biệt là tại Đại hội đồng và Hội đồng Nhân quyền-sẽ bị thách thức bởi các cuộc bỏ phiếu chống lại sự chiếm đóng kéo dài 57 năm qua của Israel đối với Palestine, việc phủ nhận quyền tự quyết của người Palestine và việc vi phạm luật pháp quốc tế. Lệnh bắt giữ do ICC ban hành đối với Thủ tướng Netanyahu và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Yoav Gallant sẽ khiến họ bị xa lánh về mặt chính trị, bị từ chối gặp gỡ bởi các nguyên thủ quốc gia và chính phủ đã ký Quy chế Rome 1998 của ICC. 

Đáng chú ý, ông Michael Lynk nhận định năm 2025, tiếng nói của luật pháp quốc tế sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong các vấn đề về Palestine. Sau các phán quyết mang tính biểu tượng do ICJ và ICC đưa ra trong năm qua, sẽ có một trào lưu phổ biến hơn nhấn mạnh vào cách tiếp cận dựa trên các quyền của người Palestine trong thiết lập một nền hòa bình, thay thế cho cách tiếp cận chính trị thực dụng của Hiệp ước Oslo không hiệu quả nhưng vẫn khá phổ biến.

Các báo cáo gần đây của Tổ chức Ân xá quốc tế và Tổ chức Theo dõi nhân quyền về tình trạng diệt chủng ở dải Gaza đã tạo ra động lực và vấn đề này sẽ tiếp tục được nhắc lại tại các cuộc tiếp xúc bên lề ở LHQ và giữa các quốc gia. Tuy nhiên, đã xuất hiện trở ngại khi Đảng Cộng hòa tại Thượng viện Mỹ quyết tâm sẽ trừng phạt ICC vì ban hành lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Netanyahu. 

Cũng như năm ngoái, chắc chắn trong năm 2025 sẽ có những diễn biến bất ngờ khó lường. Mặc dù người Palestine sẽ tiếp tục phải đối mặt với một năm đen tối nhưng cuộc chiến ở dải Gaza năm qua đã khơi dậy một phong trào đoàn kết trên toàn thế giới, đặc biệt là trong giới trẻ. Phong trào này sẽ tạo ra tác động lâu dài và có sức nặng, tiếp tục truyền cảm hứng để dư luận có thêm những suy nghĩ và hành động dũng cảm trong vấn đề Palestine.

MAI NGUYÊN