Tự hào tiến bước dưới lá cờ vinh quang của Đảng - Bài 3: Hoàn thiện và thực thi pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN

Trong đó, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả việc thực thi pháp luật.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng và duy trì nhà nước pháp quyền XHCN. Nhà nước pháp quyền XHCN là một hình thái tổ chức của quốc gia, nơi mọi quyết định và hành động của nhà nước đều dựa trên và tuân thủ pháp luật. Dưới đây là một số lý do chính cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật:

Lý do đầu tiên là để bảo đảm công bằng và bình đẳng trước pháp luật. Một hệ thống pháp luật được hoàn thiện sẽ bảo đảm rằng mọi cá nhân và tổ chức đều bình đẳng trước pháp luật. Điều này không chỉ giúp tạo lập niềm tin của công dân vào hệ thống mà còn khuyến khích họ tuân thủ pháp luật. Niềm tin vào sự công bằng và bình đẳng trước pháp luật là một trong những yếu tố quan trọng giúp duy trì trật tự xã hội và sự ổn định chính trị.

Lý do thứ hai là để tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Hệ thống pháp luật đầy đủ và rõ ràng giúp tăng cường tính minh bạch trong quản lý và điều hành đất nước. Khi các quy định, quy trình được định rõ, cơ quan nhà nước và các quan chức phải tuân thủ, chịu trách nhiệm giải trình cho hành vi và quyết định của mình. Ở Bắc Âu, một số quốc gia như Phần Lan, Thụy Điển, Na Uy có hệ thống pháp luật được đánh giá là minh bạch đã quy định cụ thể về quyền truy cập thông tin và trách nhiệm giải trình của chính phủ.

Các đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Thanh tra (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa X. Ảnh: TTXVN

Điều này giúp giảm thiểu tham nhũng và tăng cường quản lý nhà nước hiệu quả. Theo bảng xếp hạng Chỉ số nhận thức về tham nhũng (CPI) của Transparency International, các quốc gia Bắc Âu thường xuyên nằm trong số những quốc gia ít tham nhũng nhất thế giới, một phần lớn nhờ vào hệ thống pháp luật minh bạch và có trách nhiệm giải trình cao.

Lý do thứ ba là để tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế và xã hội. Một hệ thống pháp luật ổn định và công bằng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh tế, thu hút đầu tư và thúc đẩy sự phát triển. Doanh nghiệp và nhà đầu tư cảm thấy an tâm khi họ biết rằng quyền và nghĩa vụ của họ được bảo vệ một cách công bằng và minh bạch thông qua hệ thống pháp luật.

Singapore được biết đến với hệ thống pháp luật ổn định và hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và thu hút đầu tư nước ngoài. Singapore liên tục được xếp hạng là một trong những quốc gia dễ kinh doanh nhất thế giới theo Báo cáo kinh doanh toàn cầu của Ngân hàng Thế giới.

Lý do thứ tư là để giảm thiểu sự tùy tiện và lạm quyền. Khi hệ thống pháp luật được hoàn thiện, nó hạn chế khả năng lạm quyền và sự tùy tiện trong hành xử của các quan chức nhà nước, qua đó góp phần ngăn chặn tham nhũng và tăng cường quản lý nhà nước. Trong những năm gần đây, các nước như Georgia, Rwanda đã thực hiện cải cách pháp luật để giảm sự tùy tiện và lạm quyền, từ đó đã có sự cải thiện đáng kể các chỉ số quốc tế về quản trị và tham nhũng.

Lý do thứ năm là để tạo lập một xã hội dựa trên luật pháp. Một hệ thống pháp luật hoàn thiện là nền tảng cho việc xây dựng một xã hội dựa trên luật pháp, nơi mọi quyết định, từ các quy định đến việc giải quyết tranh chấp, đều dựa trên các nguyên tắc pháp lý đã được thiết lập. Điều này tạo ra một môi trường ổn định, dự đoán được, khuyến khích sự phát triển bền vững.

Những lập luận nói trên cho thấy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là nền tảng không thể thiếu để xây dựng và duy trì một nhà nước pháp quyền, đồng thời góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững và công bằng.

Nâng cao năng lực thực thi pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì một nhà nước pháp quyền XHCN. Trong một nhà nước pháp quyền XHCN, không chỉ ban hành pháp luật mà cả việc thực thi chúng cũng cần phải được bảo đảm một cách công bằng, minh bạch và hiệu quả. Dưới đây là một số lý do chính giải thích tại sao việc nâng cao năng lực thực thi pháp luật lại rất quan trọng.

Lý do thứ nhất là để bảo đảm sự tuân thủ pháp luật. Một hệ thống thực thi pháp luật mạnh mẽ giúp bảo đảm rằng mọi cá nhân, tổ chức và thậm chí là cơ quan nhà nước đều tuân thủ các quy định của pháp luật. Khi công dân tin tưởng rằng pháp luật sẽ được thực thi một cách công bằng và nghiêm minh, họ sẽ có động lực cao hơn để tuân thủ pháp luật, góp phần vào việc duy trì trật tự và ổn định xã hội.

Ở Singapore, việc thực thi pháp luật nghiêm ngặt đã giúp bảo đảm mức độ tuân thủ pháp luật cao trong xã hội. Các biện pháp thực thi pháp luật mạnh mẽ, từ giao thông đến đời sống công cộng, đã góp phần vào trật tự và sự sạch sẽ nổi tiếng của đất nước này. Singapore thường xuyên được xếp hạng là một trong những quốc gia an toàn và ít tội phạm nhất thế giới, phản ánh hiệu quả của việc thực thi pháp luật trong việc duy trì trật tự xã hội.

Lý do thứ hai là để bảo vệ quyền và tự do của công dân. Năng lực thực thi pháp luật cao giúp bảo vệ quyền và tự do của công dân một cách hiệu quả. Năng lực thực thi pháp luật giúp các cơ quan nhà nước giải quyết nhanh chóng và công bằng các vấn đề, bảo vệ công dân khỏi sự lạm dụng quyền lực, tham nhũng và các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Tại các quốc gia như Đan Mạch và Thụy Điển, cơ quan thực thi pháp luật được trang bị tốt và có năng lực cao, không chỉ trong việc đối phó với tội phạm mà còn về bảo vệ quyền của công dân. Cảnh sát ở những quốc gia này được đào tạo kỹ lưỡng về tôn trọng quyền tự do cá nhân và thực hiện công việc một cách minh bạch, công bằng.

Lý do thứ ba là để tăng cường niềm tin vào hệ thống tư pháp. Một hệ thống thực thi pháp luật mạnh mẽ và công bằng tăng cường niềm tin của công dân vào hệ thống tư pháp. Khi công dân tin tưởng rằng mọi tranh chấp và vi phạm đều được xử lý một cách công bằng và kịp thời, họ sẽ cảm thấy an toàn hơn, có lập trường tích cực hơn đối với hệ thống pháp luật và chính quyền.

Ở New Zealand, việc thực thi pháp luật minh bạch và công bằng đã giúp tăng cường niềm tin của công dân vào hệ thống tư pháp. Sự rõ ràng và công bằng trong việc xử lý các vụ án, kể cả khi liên quan đến cảnh sát hoặc quan chức chính phủ, đã tạo nên một môi trường pháp lý được công chúng đánh giá cao. New Zealand được xem là một trong những quốc gia có chỉ số niềm tin vào hệ thống tư pháp cao nhất theo các cuộc khảo sát quốc tế.

Lý do thứ tư là để khuyến khích sự phát triển kinh tế. Một hệ thống thực thi pháp luật hiệu quả cũng là yếu tố then chốt tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp cần chắc chắn rằng hợp đồng và quyền sở hữu của họ được bảo vệ, và rằng bất kỳ tranh chấp nào cũng sẽ được giải quyết một cách công bằng, nhanh chóng.

Điều này tạo ra môi trường kinh doanh ổn định và dự đoán được, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng. Đức được coi là một ví dụ về việc thực thi pháp luật mạnh mẽ, góp phần vào sự phát triển kinh tế. Hệ thống tư pháp hiệu quả của Đức kết hợp với việc thực thi nghiêm ngặt các hợp đồng đã tạo điều kiện thuận lợi cho kinh doanh và đầu tư. Đức liên tục được xếp hạng cao trong các chỉ số về môi trường kinh doanh và cạnh tranh toàn cầu.

Lý do thứ năm là để phòng, chống và giảm thiểu tội phạm. Năng lực thực thi pháp luật mạnh mẽ giúp phòng, chống và giảm thiểu tội phạm hiệu quả. Khi các cơ quan thực thi pháp luật có đủ nguồn lực, đào tạo và công nghệ, họ có thể nhanh chóng phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm, từ đó góp phần vào việc giảm tội phạm và tăng cường an ninh cho xã hội. Tại Nhật Bản, việc thực thi pháp luật mạnh mẽ và kỷ luật cao trong xã hội đã giúp giảm thiểu tội phạm hiệu quả. Cảnh sát Nhật Bản nổi tiếng được đào tạo kỹ lưỡng, có năng lực cao và sử dụng công nghệ tiên tiến trong công tác điều tra. Nhật Bản được biết đến với tỷ lệ tội phạm thấp, đặc biệt là tội phạm bạo lực, phản ánh hiệu quả việc thực thi pháp luật trong việc duy trì an ninh và trật tự xã hội.

Quan hệ giữa hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực thực thi pháp luật là mối quan hệ tương tác hai chiều. Một hệ thống pháp luật hoàn thiện tạo điều kiện cho việc thực thi pháp luật hiệu quả, trong khi đó, việc thực thi pháp luật một cách hiệu quả giúp chỉ ra những điểm cần được cải thiện và hoàn thiện trong hệ thống pháp luật.

Đây là mối quan hệ tương tác và phụ thuộc lẫn nhau, nơi mỗi yếu tố đều ảnh hưởng và thúc đẩy sự phát triển của yếu tố kia, đồng thời góp phần vào việc xây dựng và duy trì một nhà nước pháp quyền vững mạnh. Và đây cũng chính là lý do tại sao Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng coi hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực thực thi pháp luật là hai nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.

TS NGUYỄN SĨ DŨNG