Ứng dụng bản đồ số trong phòng, chống dịch bệnh - bước đột phá chuyển đổi số từ y tế cơ sở

Chuyển đổi số đang mở ra những phương thức quản lý hoàn toàn mới trong lĩnh vực y tế dự phòng. Từ những công cụ công nghệ quen thuộc như điện thoại thông minh, Google Maps hay Google Sheets, cán bộ y tế hiện nay có thể nhanh chóng khoanh vùng, giám sát và đánh giá nguy cơ dịch bệnh theo thời gian thực. Sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội” không chỉ mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác phòng, chống dịch, mà còn là minh chứng rõ nét cho quyết tâm đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số của ngành Y tế dự phòng Thủ đô.

Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội Bùi Văn Hào cho biết, trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, đặc biệt là sốt xuất huyết, việc phát hiện sớm, khoanh vùng và xử lý ổ dịch kịp thời đóng vai trò quyết định trong công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại nhiều địa phương, công tác giám sát dịch tễ trước đây vẫn chủ yếu dựa trên các phương pháp thủ công như ghi chép sổ sách, sử dụng bản đồ giấy hoặc khoanh vùng theo kinh nghiệm thực địa. Điều này không chỉ mất nhiều thời gian mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai sót, gây khó khăn trong việc đánh giá chính xác mức độ nguy cơ cũng như xu hướng lây lan của dịch bệnh.

Để đưa sáng kiến vào thực tiễn, CDC Hà Nội đã tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ y tế cơ sở.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, nhóm cán bộ chuyên môn của CDC Hà Nội đã nghiên cứu, xây dựng sáng kiến “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội”. Giải pháp được triển khai thí điểm từ tháng 7-2025 tại một số xã, phường trên địa bàn thành phố, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực đáp ứng công tác phòng, chống dịch của y tế cơ sở trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chuyên môn.

Điểm nổi bật của sáng kiến là tận dụng các nền tảng công nghệ miễn phí, phổ biến và dễ sử dụng như Google Maps, Google My Maps, Google Sheets để xây dựng một quy trình quản lý dịch tễ hoàn chỉnh.

Thay vì phải sử dụng các phần mềm GIS chuyên dụng có chi phí cao, yêu cầu kỹ thuật phức tạp hoặc trang bị máy định vị GPS riêng biệt, cán bộ y tế chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet là có thể thực hiện đầy đủ các thao tác từ thu thập tọa độ ca bệnh, cập nhật dữ liệu, xây dựng bản đồ phân bố ca bệnh, khoanh vùng ổ dịch đến theo dõi diễn biến dịch bệnh trên địa bàn.

Để đưa sáng kiến vào thực tiễn, CDC Hà Nội đã tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ y tế cơ sở. Sau khi được tập huấn, thực tế triển khai tại cơ sở cho thấy việc ứng dụng bản đồ số đã tạo ra những thay đổi rõ rệt trong công tác giám sát dịch tễ. 

Ngoài ra, nhằm chia sẻ kinh nghiệm và nhân rộng các giải pháp chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế dự phòng, CDC Hà Nội đã tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ chuyên môn của CDC tỉnh Cao Bằng.

ThS, BS Nguyễn Việt Anh, Khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, CDC Hà Nội cho biết, nếu như trước đây việc khoanh vùng ổ dịch có thể mất từ hai đến bốn giờ, thậm chí lâu hơn tùy thuộc địa hình và mức độ phức tạp của khu vực, thì với giải pháp mới, thời gian thực hiện chỉ còn khoảng 10 đến 15 phút.

Ứng dụng bản đồ số trong phòng, chống dịch bệnh. Ảnh: Sở Y tế Hà Nội

Bản đồ vệ tinh trực quan giúp cán bộ y tế dễ dàng nhận diện các hộ gia đình, khu dân cư, tuyến đường và những yếu tố nguy cơ liên quan, từ đó nâng cao độ chính xác trong việc xác định phạm vi ổ dịch.

Điểm nổi bật khác còn là khả năng đánh giá sơ bộ xu hướng dịch bệnh theo thời gian thực. Khi dữ liệu ca bệnh được cập nhật liên tục lên hệ thống bản đồ số, cán bộ y tế có thể nhanh chóng nhận diện những khu vực có nguy cơ phát sinh ổ dịch, theo dõi xu hướng gia tăng hoặc giảm của số ca mắc, đồng thời chủ động triển khai các biện pháp xử lý như điều tra dịch tễ, diệt bọ gậy, vệ sinh môi trường, phun hóa chất diệt muỗi và tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe cho người dân.

Không chỉ mang lại hiệu quả về chuyên môn, sáng kiến còn tạo ra giá trị kinh tế đáng kể. Việc tận dụng thiết bị sẵn có của cán bộ y tế cùng các nền tảng miễn phí giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư phần mềm chuyên dụng cũng như trang thiết bị kỹ thuật. Toàn bộ dữ liệu được số hóa nên dễ dàng lưu trữ, truy xuất, chia sẻ và sử dụng lâu dài, góp phần xây dựng hệ thống dữ liệu dịch tễ đồng bộ trên toàn thành phố.

Lãnh đạo CDC Hà Nội cho biết, qua quá trình thử nghiệm tại 16 trạm y tế xã, phường, sáng kiến đã chứng minh tính khả thi cao và khả năng nhân rộng. Giao diện đơn giản, trực quan cùng quy trình hướng dẫn cụ thể theo hình thức “cầm tay chỉ việc” giúp cán bộ y tế cơ sở dễ dàng tiếp cận và làm chủ công nghệ. 

Trong thời gian tới, CDC Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện và mở rộng ứng dụng bản đồ số trong công tác giám sát dịch bệnh. Năm 2026, Trung tâm đặt mục tiêu nhân rộng mô hình này tại 126 trạm y tế xã, phường, bảo đảm thống nhất quy trình thu thập dữ liệu, chuẩn hóa chế độ báo cáo và xây dựng hệ thống bản đồ số đồng bộ từ tuyến cơ sở đến tuyến thành phố, qua đó giúp nâng cao chất lượng giám sát, cảnh báo sớm theo thời gian thực.

Cùng với đó, CDC Hà Nội cũng định hướng mở rộng phạm vi ứng dụng đối với nhiều nhóm bệnh khác như tay chân miệng, sởi và các bệnh không lây nhiễm. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống giám sát dịch tễ thông minh, hiện đại.

Với những kết quả đạt được, sáng kiến kỹ thuật “Ứng dụng Google Maps trong khoanh vùng và đánh giá sơ bộ xu hướng ổ dịch sốt xuất huyết tại Hà Nội” đoạt giải Nhì tại Hội thi Kỹ thuật sáng tạo tuổi trẻ ngành Y tế khu vực Hà Nội lần thứ 31 năm 2025.