Về thăm đất anh hùng Yên Thế

Dẫn đoàn chúng tôi đi dâng hương anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám là bà Nguyễn Thị Hồng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Miền núi Bắc Giang. Bà Hồng cho biết, ai đến với Yên Thế đều đến dâng hương thủ lĩnh Đề Thám và nghĩa quân. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1913) cũng là cuộc khởi nghĩa nông dân kéo dài lâu nhất và có quy mô trước khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.

Cuộc khởi nghĩa Yên Thế ban đầu do Lương Văn Nắm phát động. Sau khi Đề Nắm bị sát hại, Hoàng Hoa Thám trở thành thủ lĩnh của nghĩa quân. Cuộc khởi nghĩa đã làm cho thực dân Pháp kinh sợ, chao đảo, chúng từng phải đưa khoảng 50.000 lượt quân lên đàn áp. Dân gian lưu truyền câu ca rằng: "Đất này là đất cụ Đề/ Tây lên thì có Tây về thì không”.

Du khách tham quan tại đồn Phồn Xương.

Địa điểm đầu tiên chúng tôi tới thăm là đền Thề. Chính tại nơi đây, thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám đã làm lễ thề cho nghĩa quân. Sau đó, chúng tôi được dẫn đi tham quan đồn Phồn Xương, tuy giờ đồn chỉ còn lại một lũy đất dài vài chục mét nhưng trước kia là đại bản doanh của nghĩa quân Yên Thế.

Chị Dương Thị Lan, hướng dẫn viên tại Khu di tích lịch sử Hoàng Hoa Thám cho biết, đồn Phồn Xương đã được tu bổ từ năm 1984. Toàn bộ khu đồn được đắp bằng đất theo lối trình tường và có lỗ châu mai. Đồn Phồn Xương là nơi thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám và các tướng như Cai Thanh, Cả Trọng thường xuyên lưu trú, hoạt động. Hiện nay, trong đồn Phồn Xương có đền thờ bà Đặng Thị Nhu (Nho) hay bà Ba Cẩn, vợ thứ 3 của Hoàng Hoa Thám và cũng là một tướng tài không ít lần khiến giặc Pháp kinh hồn bạt vía.

Ngoài ra, năm 2013, chính quyền và nhân dân huyện Yên Thế đã dựng bức tượng Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám bằng đồng đỏ, được đúc ngay tại sân đền thờ, khối lượng khoảng 7,5 tấn.

Trong đền thờ Hoàng Hoa Thám có vị trí thờ ông và gia quyến, bên phải thờ phụ mẫu và bên trái thờ vợ con ông. Bức hoành phi “Lẫm Như Sinh” treo chính giữa cung cấm với ý nghĩa ca ngợi Hoàng Hoa Thám uy linh lẫm liệt như khi còn sống. Đến nay cái chết của thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám và phần mộ của ông vẫn còn đang là điều bí ẩn.

Chị Dương Thị Lan cho biết, có nhiều câu chuyện truyền miệng về cái chết của thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám, trong đó có câu chuyện nói rằng, ở trận đánh cuối cùng, Đề Thám cùng một vài nghĩa quân đã chạy vào một khu rừng trước sự truy đuổi của bọn lính Pháp. Bọn giặc đã quây chặt khu rừng và đốt. Trong lúc rừng cháy bỗng nhiên có một trận mưa kéo đến làm lửa tắt. Bọn giặc đã vào rừng lùng sục nhưng không tìm thấy ai. Từ đó, người dân Yên Thế tin rằng cụ Đề Thám như vị Thánh Gióng thứ hai đã tự bay về trời. Hằng năm, đến dịp kỷ niệm cuộc khởi nghĩa Yên Thế (16-3) lại xuất hiện những cơn mưa rừng khiến người dân tin rằng cụ Đề Thám đang hiển linh.

Hiện nay, Bắc Giang có 23 điểm di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa Yên Thế và nằm trên địa bàn các huyện: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng. Nhóm di tích này đã được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2012. Đến thăm mảnh đất anh hùng Yên Thế, chúng tôi còn được thưởng thức đặc sản địa phương nổi tiếng như gà đồi Yên Thế, trứng kiến rán lá lốt, mật ong rừng... Tất cả cùng hòa quyện làm cho mảnh đất anh hùng Yên Thế thêm linh thiêng, hấp dẫn du khách gần xa. 

Bài và ảnh: CÔNG NGUYỄN