Xây dựng cơ chế pháp luật bắt buộc ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa

Việc triển khai xây dựng Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và quy định về nhãn hàng hóa nhằm cụ thể các yêu cầu của Chính phủ như: Chỉ thị 13/CT-TTg ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Thủ tướng Chính phủ: chỉ đạo tăng cường công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả một cách quyết liệt, thường xuyên, toàn diện, liên tục, không ngừng nghỉ. Chỉ thị nêu rõ đây là nhiệm vụ rất quan trọng, lâu dài, đòi hỏi huy động sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp Chính phủ quán triệt nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” trong đấu tranh chống buôn lậu, hàng giả; đồng thời nhấn mạnh việc nâng cao năng lực quản lý, ứng dụng các giải pháp khoa học công nghệ (như truy xuất nguồn gốc, quản lý bằng cơ sở dữ liệu) để phát hiện, ngăn chặn hiệu quả các hành vi buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả. Những chỉ đạo này thể hiện quyết tâm chính trị cao của Chính phủ trong việc đổi mới phương thức quản lý thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho hàng hóa trên thị trường nội địa.

Mặt khác, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2025, theo đó Luật đã đề xuất thay đổi căn bản trong phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa: chuyển từ phân nhóm hành chính (nhóm 1, nhóm 2) sang phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro (thấp, trung bình, cao) để quản lý, theo hướng giảm tiền kiểm, tăng cường hậu kiểm, phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc phân loại rủi ro dựa trên mức độ tác động đến sức khỏe, môi trường, khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và cảnh báo từ tổ chức quốc tế, đồng thời tính đến khả năng quản lý của cơ quan nhà nước trong từng thời kỳ. Luật cũng đã rà soát quy định về áp dụng pháp luật và nguyên tắc quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo hướng chỉ quy định nguyên tắc chung về áp dụng pháp luật để phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành như: Bổ sung tăng chế tài, công khai vi phạm trên nền tảng số quốc gia để răn đe và phòng ngừa; bổ sung quy định những hành vi nghiêm cấm như thông tin, quảng cáo sai sự thật hoặc có hành vi gian dối về chất lượng, nguồn gốc và xuất xứ sản phẩm, hàng hóa; kinh doanh sản phẩm, hàng hóa không phù hợp tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ, đặc biệt trên nền tảng số phục vụ giao dịch điện tử, gây nhầm lẫn hoặc lừa dối người tiêu dùng...

Nhà nước sẽ đầu tư xây dựng hạ tầng chất lượng quốc gia trên nền tảng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan kiểm tra chất lượng, hải quan, truy xuất nguồn gốc, phản ánh người tiêu dùng và cảnh báo quốc tế để nâng cao năng lực giám sát và cảnh báo sớm. Bổ sung quy định quản lý chất lượng hàng hóa kinh doanh trên nền tảng số phục vụ giao dịch điện tử, trong đó làm rõ trách nhiệm của người bán và trách nhiệm của chủ quản nền tảng số trung gian phục bị giao dịch điện tử trong việc bảo đảm chất lượng hàng hóa. Người bán phải công khai trung thực thông tin về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Chủ quản nền tảng số trung gian phải có biện pháp kiểm tra, xử lý đối với hàng hóa vi phạm pháp luật về chất lượng; thiết lập và vận hành hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng liên quan đến chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Do đó, trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và quy định về nhãn hàng hóa điều chỉnh các nội dung về quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và trách nhiệm quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa; phát triển hạ tầng chất lượng quốc gia; ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; nhãn hàng hóa (bao gồm cả nhãn điện tử); giải thưởng chất lượng quốc gia.

Dự thảo Nghị định áp dụng đối với tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hoá và tổ chức, cá nhân có hoạt động liên quan đến chất lượng sản phẩm, hàng hóa, mã số, mã vạch, nhãn hàng hóa (bao gồm cả nhãn điện tử), hộ chiếu số, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, đánh giá sự phù hợp và giải thưởng chất lượng quốc gia tại Việt Nam. Ngoài ra, quy định cụ thể về hoạt động về kiểm tra, giám sát như: Xây dựng, triển khai quản lý rủi ro trong hoạt động kiểm tra, giám sát; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động công nhận, đánh giá sự phù hợp, kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường; các doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn có dấu hiệu vi phạm pháp luật; các sản phẩm, hàng hoá có thông tin cảnh báo của các nước Thành viên WTO và trên phương tiện thông tin đại chúng về dấu hiệu vi phạm pháp luật về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và nhãn hàng hóa; Hình thành kênh tiếp nhận thông tin về sản phẩm, hàng hoá không đạt chất lượng đối với sản phẩm nhập khẩu và lưu thông trên thị trường. Có chính sách thoả đáng, kịp thời khen thưởng và biện pháp phù hợp để bảo vệ tổ chức, cá nhân tố giác hành vi vi phạm quy định về pháp luật tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng...; quy định cụ thể về Cơ quan kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hoá ở trung ư­ơng, địa phương; việc phân công trách nhiệm kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hoá của cơ quan kiểm tra thuộc các Bộ quản lý ngành, lĩnh vực; quy định về Kiểm soát viên chất lượng.