Bình luận: Hiểm họa tiềm ẩn từ một cuộc dịch chuyển

Sự kiện này không chỉ là bước ngoặt lịch sử đối với một quốc gia từng trải qua nhiều thập kỷ theo đuổi chính sách “không liên minh” như Phần Lan mà có thể còn tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt đối với cấu trúc an ninh ở châu Âu cũng như cuộc đối đầu dài hơi giữa Nga và NATO.

 Gần 12 tháng sau khi cùng Thụy Điển nộp đơn xin gia nhập, cuối cùng thì Phần Lan đã chính thức trở thành thành viên của NATO nhờ nhận được cái gật đầu đồng ý từ tất cả 30 thành viên thuộc liên minh quân sự lớn nhất thế giới. Trên thực tế, rào cản cuối cùng trên hành trình gia nhập NATO của Phần Lan đã được dỡ bỏ khi Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn lá đơn của Phần Lan vào ngày 30-3 vừa qua.

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) được thành lập tại Washington DC. Ảnh minh họa:VOV

Người ta lý giải rằng, việc kết nạp Phần Lan nằm trong chiến lược mở rộng về phía Đông khu vực châu Âu của NATO-điều mà giới lãnh đạo cấp cao và chuyên gia quân sự Nga luôn cho rằng đã uy hiếp nghiêm trọng đến an ninh của nước này. Làn sóng mở rộng lãnh thổ quốc phòng của NATO, hay một sự “bành trướng” về phía Đông theo cách gọi của người Nga, được minh chứng qua việc liên minh này không ngừng thu nhận thêm thành viên mới, lần lượt là Hungary, Ba Lan, Cộng hòa Czech vào năm 1999; tiếp đó hàng loạt quốc gia như Bulgaria, Estonia, Latvia, Lithuania, Romania, Slovakia, Slovenia, Albania, Croatia, Bắc Macedonia và mới đây nhất là Phần Lan.

Có nhiều lý do để giới chức NATO tin rằng Phần Lan sẽ trở thành một “thành viên có giá trị cao của NATO”, giúp liên minh này khuếch trương thanh thế và sức mạnh răn đe. Trước hết, vị trí địa chiến lược của Phần Lan sẽ biến nước này thành một pháo đài phòng thủ ở sườn Đông Bắc của NATO. Thêm vào đó, theo nhật báo La Croix, dù có dân số chỉ vào khoảng 5,5 triệu người nhưng Phần Lan là quốc gia sở hữu lực lượng quân đội được đào tạo bài bản và trang bị nhiều loại vũ khí tối tân, trong đó phải kể đến đội pháo binh thuộc hàng lớn nhất châu Âu và dàn tiêm kích F-35 đặt mua của Mỹ từ hồi tháng 12-2021. Chẳng thế mà sự gia nhập của Phần Lan được ví như một mảnh ghép quan trọng trong “bản thiết kế quân sự mới” ở phía Đông mà Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg từng có lần tung hô.

Thế nhưng, như một chiếc gương phản chiếu bức tranh “Đông tiến” của NATO, việc Phần Lan gia nhập khối quân sự này cũng làm hé lộ tương lai không mấy sáng sủa cho mối quan hệ đầy gai góc giữa Nga và NATO, vốn đã phải chịu va đập liên tiếp bởi những cơn sóng dữ trong những năm gần đây. Tổng thống Nga Vladimir Putin lâu nay vẫn nói rằng, bất kỳ sự mở rộng quân sự nào của NATO về phía Đông đều là mối đe dọa trực tiếp cho chủ quyền và an ninh của Moscow. Người Nga hiểu rằng, lãnh thổ quốc phòng của NATO phình to cũng đồng nghĩa rằng vòng vây quanh biên giới nước này do NATO tạo ra ngày càng được siết chặt, lợi ích cả về kinh tế lẫn an ninh của họ ngày càng bị sứt mẻ. Và, vị thế của một siêu cường khiến nước Nga không thể ngồi yên nhìn đối thủ đem súng ống, tên lửa đặt ngay trước cửa ngõ nhà mình. Phản ứng của Moscow mạnh mẽ tới cỡ nào còn tùy thuộc vào việc liệu NATO có triển khai các khí tài, nhân lực và cơ sở hạ tầng quân sự đến Phần Lan trong thời gian tới hay không? Song một quan chức cấp cao của Nga từng tuyên bố rằng, nếu Thụy Điển và Phần Lan gia nhập NATO, nước này sẽ phải tái bố trí các lực lượng lục quân, không quân và hải quân dọc theo biên giới Nga-Phần Lan. 

Với Phần Lan hay có thể sau này là Thụy Điển, vào NATO để đổi lấy sự bảo đảm về an ninh cũng có nghĩa là phải chấp nhận sống chung với tên lửa siêu thanh hay thậm chí là vũ khí hạt nhân ngay sát nhà mình.

Người ta còn tính toán rằng do Phần Lan có tới hơn 1.300km biên giới đất liền với Nga, nên sau khi quốc gia Bắc Âu này gia nhập NATO, chiều dài biên giới giữa Nga với NATO vì thế sẽ tăng gấp đôi. Thay đổi đó có thể sẽ buộc Nga phải đề ra kế hoạch phòng thủ ở biên giới cho phù hợp với điều kiện mới, trong khi NATO cũng phải nghĩ đến việc tái bố trí lực lượng và phân công chiến lược mới của mình tại châu Âu, đặc biệt là khu vực Bắc Âu. Nhưng có một điều chắc chắn, biên giới chung mở rộng sẽ khiến không gian tiếp xúc, nguy cơ xảy ra va chạm, xung đột bắt nguồn từ những sai lầm dù là nhỏ nhất giữa các lực lượng của Nga và NATO tăng lên.

Bởi vậy, việc Phần Lan gia nhập NATO xuất phát từ nhu cầu về mặt an ninh suy cho cùng lại khiến tất cả các bên liên quan phải đối mặt với áp lực an ninh cao hơn. 

Cuộc dịch chuyển về phía Đông của NATO một lần nữa khiến cỗ máy an ninh ở châu Âu cũng như ở biên giới Nga-NATO được cài đặt lại, đồng thời báo hiệu một giai đoạn căng thẳng, đối đầu mới với những hiểm họa tiềm ẩn.

ANH VŨ