Đấu tranh ngăn chặn thực phẩm chức năng giả - Bài 1: Thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng "vươn vòi"

Tràn lan trên thị trường với những lời quảng cáo "có cánh", nhiều loại TPCN được thổi phồng công dụng như thần dược, đánh trúng tâm lý người tiêu dùng. Tuy nhiên, không ít trong số đó là hàng giả, hàng nhái, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Người tiêu dùng cần hiểu đúng, dùng đúng TPCN, đặc biệt trong bối cảnh việc mua bán loại sản phẩm này ngày càng dễ dàng qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.

Thực phẩm chức năng giả là gì?

Theo quy định tại Điều 2 Luật An toàn thực phẩm, “TPCN là thực phẩm dùng để hỗ trợ chức năng của cơ thể con người, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh, bao gồm thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học”. Khi sử dụng đúng cách và phù hợp, TPCN có thể mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, trên thực tế, khái niệm TPCN vẫn còn nhiều điểm nhập nhằng và gây hiểu lầm. Ví dụ, sự nhập nhằng giữa TPCN và thuốc chữa bệnh; thiếu sự phân biệt giữa các loại TPCN (thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học...), không rõ ràng về tiêu chuẩn sản xuất và kiểm soát chất lượng, quảng cáo thổi phồng...

Cơ quan điều tra lấy lời khai của bị can nguyên là cán bộ Cục An toàn thực phẩm.

Nhiều người dân băn khoăn, đặt câu hỏi như thế nào là TPCN giả và làm thế nào để phân biệt được hàng giả, hàng thật? Trao đổi với chúng tôi, TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ: "Hiện nay có nhiều hình thức làm giả TPCN. Trước tiên, đó là hàng giả, hàng nhái, tức là các đối tượng làm giả các sản phẩm chính hãng. Nhìn bề ngoài, hàng giả trông gần giống với hàng thật, nhưng thường được làm từ các chất liệu khác, có chất lượng thấp. Thứ hai, loại sản phẩm mà chất lượng khi đưa ra thị trường không đúng với bản đăng ký với cơ quan nhà nước, có thể không đủ hàm lượng hoặc thiếu hoạt chất, thậm chí thay thế cả hoạt chất khác. Việc sản xuất TPCN giả, thiếu kiểm soát chất lượng có thể dẫn đến sự hiện diện của vi khuẩn, nấm và các tạp chất nguy hiểm khác. Sử dụng TPCN giả, kém chất lượng trong thời gian dài có thể dẫn đến những tác động nghiêm trọng như rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa, tổn thương gan, thận...".

"Gác gôn" nhưng tiếp tay cho vi phạm

Tháng 4-2025, một nhà máy sản xuất TPCN được xây dựng tại Khu công nghiệp Phú Nghĩa (TP Hà Nội) từ năm 2016, tung ra thị trường 920 mã sản phẩm. Thay vì làm ăn chân chính, nhà máy này lại tổ chức sản xuất các sản phẩm TPCN giả. Cuộc điều tra bắt đầu từ những dấu hiệu bất thường khi lực lượng chức năng phát hiện hàng chục tấn TPCN không rõ nguồn gốc đang trên đường vận chuyển tới Ninh Bình. Từ manh mối ban đầu, cơ quan công an mở rộng kiểm tra, đồng loạt khám xét, phát hiện thêm hai kho chứa thành phẩm lớn, thu giữ tổng cộng hơn 100 tấn hàng hóa. Nguyên liệu được các đối tượng quảng cáo nhập từ Mỹ và châu Âu, nhưng thực tế lại không đúng như vậy. Để che giấu hành vi phạm tội, nhóm đối tượng lập ra một hệ thống chặt chẽ, gồm: Công ty nhập khẩu nguyên liệu, công ty sản xuất, công ty phân phối và công ty bao bì. Chuỗi công ty này vận hành khép kín, từ nhập nguyên liệu, sản xuất, đóng gói đến phân phối toàn quốc. Các công ty liên tục thay tên đổi chủ nhằm đối phó với cơ quan quản lý. Đường dây này đã âm thầm hoạt động suốt gần 10 năm, vươn vòi bạch tuộc ra khắp các chợ thuốc lớn trên toàn quốc. Một công ty trong hệ thống này đã ghi nhận doanh thu hơn 800 tỷ đồng chỉ trong vòng 3 năm.

Một sản phẩm TPCN được phép lưu hành trên thị trường phải chịu sự kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan chức năng. Vậy tại sao có những đường dây với hàng trăm sản phẩm giả đưa ra thị trường trong thời gian dài mà không bị phát hiện? Câu trả lời là ngoài thủ đoạn tinh vi của các đối tượng, còn do một bộ phận những người được giao nhiệm vụ “gác gôn” nhưng lại có hành vi tiêu cực, tiếp tay cho vi phạm. Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt bị can để tạm giam, lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với 18 người liên quan đến vụ việc hối lộ tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Bước đầu cơ quan điều tra xác định các bị can đã nhận hơn 75 tỷ đồng hối lộ để cấp hàng nghìn giấy tiếp nhận hồ sơ công bố sản phẩm thực phẩm, đồng nghĩa rất nhiều sản phẩm giả đã được bán ra thị trường. 

Trao đổi với chúng tôi, Thượng tá Hồ Văn Hùng, Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) cho biết: “Việc quản lý TPCN được phân công trách nhiệm cho nhiều cơ quan khác nhau. Các đối tượng sản xuất, buôn bán TPCN giả đã bất chấp pháp luật, lợi dụng các quy định mà Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tìm cách hối lộ, làm tha hóa cán bộ để trục lợi, kiếm lời phi pháp, bất chấp đạo lý”.

(còn nữa) 

Bài và ảnh: HUYỀN TRANG - THU THỦY