Đổi mới quản lý an toàn lao động trong kỷ nguyên số

Tai nạn lao động giảm nhưng chưa bền vững

Phát triển kinh tế-xã hội bền vững, văn minh phải gắn với bảo đảm quyền của người lao động được làm việc trong điều kiện an toàn, được chăm lo về đời sống vật chất, tinh thần. Đây là chuẩn mực chung trong tiến trình phát triển bền vững và hội nhập quốc tế, đồng thời góp phần thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều rào cản liên quan đến kiểm soát chuỗi cung ứng và thuế quan.

Hoạt động sản xuất tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Tiên Sơn Thanh Hóa. Ảnh: VŨ DUNG

Thực tế cho thấy, công tác an toàn, vệ sinh lao động đã có những chuyển biến tích cực. Năm 2025, số vụ tai nạn lao động và số người bị nạn trên cả nước giảm mạnh, đặc biệt ở khu vực có quan hệ lao động. Theo báo cáo của 34/34 địa phương, cả nước xảy ra 7.004 vụ tai nạn lao động, làm 7.156 người bị nạn, giảm hơn 15% so với năm 2024. Số vụ tai nạn chết người là 621 vụ; số người chết là 658 người, đều giảm so với năm trước. Thiệt hại vật chất cũng giảm đáng kể, từ hơn 42.565 tỷ đồng năm 2024 xuống còn 14.026 tỷ đồng năm 2025.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác an toàn, vệ sinh lao động vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Số vụ tai nạn lao động, số người mắc bệnh nghề nghiệp, các sự cố nghiêm trọng vẫn ở mức cao và chưa giảm một cách bền vững. Đáng chú ý, tai nạn lao động trong khu vực người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động vẫn có xu hướng gia tăng. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, tổng chi phí cho tai nạn lao động và thiệt hại tài sản là hơn 14.068 tỷ đồng, hơn 126.220 ngày công. Các ngành có nhiều tai nạn lao động chết người là xây dựng, dệt may, da giày, điện và khai khoáng.

Không đánh đổi an toàn lấy tăng trưởng kinh tế

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, tăng cường ứng dụng công nghệ, đồng thời phát huy vai trò chủ thể, tinh thần chủ động, sáng tạo của người lao động trong sản xuất. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình khẳng định, chăm lo, bảo vệ và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động; bảo đảm môi trường làm việc an toàn, vệ sinh là chủ trương nhất quán, xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta. Thông điệp xuyên suốt cần kiên định là “không được đánh đổi an toàn của người lao động lấy sản lượng và tăng trưởng kinh tế”. Đây không chỉ là yêu cầu của phát triển bền vững mà còn là thước đo của một nền kinh tế nhân văn, hiện đại, hội nhập.

Công nhân thi công dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Ảnh: HUY VŨ

Theo đó, cần đổi mới tư duy trong xây dựng và thực thi chính sách theo hướng chuyển từ quản lý hành chính sang phục vụ, kiến tạo; từ quy định nặng về hình thức sang bảo đảm tính khả thi; từ phương thức truyền thống sang ứng dụng công nghệ và dữ liệu trong quản lý, giám sát, phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập, các tiêu chuẩn về điều kiện lao động cũng cần được tiếp cận theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ứng dụng công nghệ để bảo vệ người lao động

Ở góc độ chuyên môn, bà Chu Thị Hạnh, Phó cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết, trong kỷ nguyên số, phương thức sản xuất đang thay đổi sâu sắc. Sự phát triển của tự động hóa, robot và các công nghệ của Cách mạng công nghiệp 4.0 đang dần thay thế lao động truyền thống, nhất là ở những vị trí độc hại, nguy hiểm.

Ví dụ, đối với những công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn hoặc có nguy cơ cao gây tai nạn, bệnh nghề nghiệp, chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng robot hoặc các công nghệ tự động hóa để thay thế con người. Điều này không chỉ giúp làm giảm rủi ro mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất. Bên cạnh đó, công nghệ còn cho phép chúng ta xử lý dữ liệu, phân tích và đưa ra các cảnh báo sớm về nguy cơ mất an toàn. Từ đó, người lao động có thể chủ động phòng tránh, còn doanh nghiệp có thể có các biện pháp can thiệp kịp thời.

Công nhân thi công dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Ảnh: HUY VŨ

Như vậy, bên cạnh những thách thức về thay đổi nhận thức và năng lực ứng dụng công nghệ, kỷ nguyên số cũng mang lại rất nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng công tác an toàn, vệ sinh lao động, hướng tới một môi trường làm việc an toàn hơn, hiện đại hơn, bền vững hơn. Hiện nay, công tác quản lý vẫn chủ yếu dựa trên phương thức hành chính, sử dụng báo cáo giấy, chưa chuyển mạnh sang môi trường số. Để khắc phục hạn chế này, Cục Việc làm đang xây dựng cơ sở dữ liệu về tai nạn lao động, đồng thời phối hợp với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) triển khai thí điểm bộ công cụ quản lý tai nạn lao động. Đến nay, bộ công cụ cơ bản đã được hoàn thiện và đang trong quá trình xin ý kiến để triển khai tại địa phương.

Các ý kiến phản hồi sẽ tiếp tục được tiếp thu, hoàn thiện, làm cơ sở hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về tai nạn lao động trong thời gian tới. Song song đó, bộ cũng chỉ đạo xây dựng cơ sở dữ liệu về các tổ chức dịch vụ kiểm định và đội ngũ kiểm định viên. Đây là hợp phần quan trọng trong hệ thống dữ liệu tổng thể về an toàn, vệ sinh lao động, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý trong lĩnh vực này.

Từ góc nhìn của tổ chức công đoàn, ông Ngọ Duy Hiểu, Phó chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số không ngừng, ngày càng xuất hiện nhiều việc làm mới và hình thức làm việc mới. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những nguy cơ mới đối với an toàn và sức khỏe người lao động, như các bệnh liên quan đến tâm lý, stress, nhiều dạng bệnh khó nhận diện như các bệnh nghề nghiệp truyền thống. Vì vậy cần có cách tiếp cận mới, phù hợp với bối cảnh mới, tăng cường ứng dụng công nghệ, khoa học kỹ thuật trong giám sát, phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn lao động.

Công nhân thi công cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội). Ảnh: HUY HÙNG

Có thể thấy, trong kỷ nguyên số, khi phương thức sản xuất và quan hệ lao động không ngừng biến đổi, công tác an toàn, vệ sinh lao động không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ quy định mà cần chuyển mạnh sang tư duy phòng ngừa, dựa trên dữ liệu và công nghệ. Việc đổi mới quản lý theo hướng hiện đại, lấy người lao động làm trung tâm, kiên định nguyên tắc không đánh đổi an toàn để chạy theo tăng trưởng chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một nền kinh tế phát triển bền vững, nhân văn và hội nhập sâu rộng.