Qatar đình chỉ nỗ lực hòa giải giữa Israel và Hamas

Tuyên bố trên được Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar Majed al-Ansari đưa ra ngày 9-11, như một động thái thể hiện sự thất vọng của Doha trong bối cảnh không có tiến triển nào đạt được trong thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza.  

Nhiều tháng qua, cùng với Mỹ và Ai Cập, Qatar đã tích cực thúc đẩy các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa các bên tham chiến ở Gaza và “bất kỳ sự rút lui nào khỏi tiến trình đó đều có thể làm phức tạp thêm con đường tái lập hòa bình ở Trung Đông”, Reuters nhận định. Sự thất vọng của Qatar là hoàn toàn có cơ sở, khi mà đến nay, ngoại trừ một vài động thái lẻ tẻ không hiệu quả vào tháng trước, gần như không có cuộc đàm phán thực sự nào diễn ra kể từ khi 6 con tin người Israel bị Hamas hành quyết trong một đường hầm ở Gaza hồi cuối tháng 8. Trong khi một năm trước, lệnh ngừng bắn tạm thời do Qatar và Ai Cập làm trung gian đã “làm nức lòng” dư luận thế giới, làm dấy lên hy vọng kiềm chế xung đột leo thang ở Gaza, sau khi Hamas đồng ý thả 105 con tin Israel để đổi lấy 240 tù nhân Palestine.

Người dân Palestine đứng trước ngôi nhà đổ nát sau cuộc không kích của Israel vào Jabalia, phía Bắc dải Gaza, ngày 10-11. Ảnh: Reuters

“Qatar kết luận rằng không có đủ thiện chí từ cả hai bên, với những nỗ lực hòa giải đang bị lợi dụng như một con bài chính trị và “làm màu” hơn là nỗ lực nghiêm túc nhằm bảo đảm hòa bình, giải cứu con tin Israel cũng như bảo vệ dân thường Palestine”, một nguồn tin ngoại giao nói với CNN.

Đây không phải là lần đầu tiên Chính phủ Qatar bày tỏ sự thất vọng. Vào tháng 4, Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho biết, những nỗ lực của Qatar đang bị một số bên liên quan đến cuộc xung đột lợi dụng vì “lợi ích chính trị hẹp hòi” và điều này “đòi hỏi nhà nước Qatar phải tiến hành đánh giá toàn diện” về vai trò của mình.

Theo nhiều nguồn tin, hiện vẫn còn hơn 100 con tin Israel bị Hamas giam giữ ở Gaza. Trong khi chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza hơn một năm qua đã khiến hơn 43.000 người Palestine thiệt mạng, mà theo báo cáo của Liên hợp quốc, 70% số người thiệt mạng trong 6 tháng đầu của cuộc xung đột là phụ nữ và trẻ em.

Trước đó, vòng đàm phán giữa tháng 10 gần như đã “kết thúc ngay từ khi chưa bắt đầu”, với việc Hamas từ chối đề xuất ngừng bắn ngắn hạn, còn Israel từ chối các đề xuất về lệnh ngừng bắn dài hạn hơn. Bất đồng giữa hai bên tập trung vào tương lai lâu dài của Hamas cũng như sự hiện diện của Israel tại Gaza.

Trước thông tin lan truyền rằng sau khi Qatar "đóng băng" nỗ lực hòa giải, cộng với yêu cầu từ phía Washington về việc trục xuất Hamas, văn phòng đại diện của Hamas tại Doha có thể bị đóng cửa, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar đã lên tiếng phủ nhận, đồng thời nhấn mạnh văn phòng này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì “kênh liên lạc giữa các bên liên quan”. Reuters cũng dẫn nguồn tin từ một quan chức cấp cao của Hamas cho hay, tổ chức này đã nhận được thông báo về quyết định đình chỉ các nỗ lực hòa giải của Qatar, "nhưng không ai bảo chúng tôi rời đi".

Qatar đã tiếp đón các thủ lĩnh chính trị Hamas kể từ năm 2012 theo một thỏa thuận với Mỹ, và trên thực tế, sự hiện diện của Hamas tại Doha đã tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc đàm phán giữa Israel và Hamas. Không rõ có bao nhiêu chỉ huy của Hamas ở Doha, song hai quan chức cấp cao của tổ chức này là Khalil al-Hayya và Khaled Meshaal được cho là đang sống tại Doha. Thi thể của thủ lĩnh Hamas Ismail Haniyeh-bị ám sát tại Iran-cũng được đưa bằng máy bay đến Qatar để chôn cất hồi đầu tháng 8.

Với vai trò là một đồng minh quan trọng của Washington ngoài NATO, lâu nay Doha đã trở thành cầu nối giữa các cường quốc phương Tây với các đối thủ trong khu vực. Quốc gia vùng Vịnh có căn cứ không quân lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông, song cũng cho phép lực lượng Taliban của Afghanistan và Hamas của Palestine điều hành văn phòng tại Doha. Đất nước nhỏ bé này từng gây tiếng vang nhờ tổ chức thành công cuộc đàm phán trao đổi tù nhân giữa Mỹ và Iran hồi năm ngoái.

Còn ở hiện tại, Qatar “sẵn sàng khởi động lại các nỗ lực hòa giải” nếu các bên hóa giải được bất đồng; Israel và Hamas thể hiện thiện chí chân thành muốn quay lại bàn đàm phán “với mục tiêu chấm dứt chiến tranh và chấm dứt đau khổ của dân thường Palestine", một quan chức ngoại giao Qatar nói với CNN. 

HÀ PHƯƠNG