Tại sao Qatar đảm nhận hiệu quả vai trò trung gian hòa giải xung đột?

Theo hãng tin DW của Đức, gần đây đã có thông tin về các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraine do Qatar làm trung gian. The Washington Post, cơ quan truyền thông đầu tiên đăng thông tin này, nhận định, đàm phán do Qatar làm trung gian có thể “dẫn đến một lệnh ngừng bắn một phần và mang lại sự kiềm chế cho cả hai nước”. Tuy nhiên, cuộc đàm phán đã bị hủy bỏ vì quân đội Ukraine đã tấn công tỉnh Kursk (Nga). Dù vậy, tin tức về cuộc đàm phán có thể được coi là một thắng lợi cho Qatar, quốc gia có diện tích nhỏ và giàu khí đốt ở vùng Vịnh.

Đây không phải là lần đầu tiên Qatar tham gia vào vai trò trung gian hòa giải các cuộc xung đột bên ngoài Trung Đông. Qatar đã giúp thực hiện các thỏa thuận trả tự do cho những công dân Mỹ bị giam giữ ở Iran, Afghanistan và Venezuela, cũng như trao trả trẻ em Ukraine về với gia đình sau khi di rời do xung đột với Nga. Qatar cũng đã đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các bước đột phá về ngoại giao giữa Sudan và Chad, Eritrea và Djibouti. Năm 2020, Qatar đã giúp đàm phán về việc Mỹ rút khỏi Afghanistan với Taliban. Vào tháng 11-2023, các nhà đàm phán Qatar đã giúp đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Israel và Hamas ở dải Gaza.

Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani (bên trái) gặp Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken tại trụ sở Bộ Ngoại giao Mỹ ở Washington ngày 5-3-2024. Ảnh: Anadolu.

Nhà nghiên cứu cấp cao Burcu Ozcelik tại Viện nghiên cứu dịch vụ Hoàng gia Anh nói với DW: “Việc Qatar nổi lên như một trung gian hòa giải chủ chốt đã nâng cao vị thế ngoại giao của nước này, đưa Qatar trở thành một nước có vai trò quan trọng trên trường thế giới. Vai trò mới giúp tăng cường ảnh hưởng của Doha và định vị nước này như một đối tác vì hòa bình không thể thiếu trong cộng đồng quốc tế”. Bên cạnh đó, vai trò nhà trung gian hòa giải có thể giúp Qatar tăng cường hơn nữa quan hệ ngoại giao với các nước.

Để có thể đảm nhận vai trò này, mối quan hệ rộng rãi là yếu tố quan trọng. Qatar có mạng lưới liên lạc rộng khắp và đa dạng. Tại khu vực, Qatar duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Iran so với các nước láng giềng khác vốn coi Tehran là đối thủ. Về mối quan hệ với Mỹ, Qatar đã cho phép quân đội nước này sử dụng căn cứ không quân Al Udeid từ năm 2001. Đây hiện là căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông với khoảng 10.000 binh sĩ.

Bà Cinzia Bianco, chuyên gia về các quốc gia vùng Vịnh tại Hội đồng quan hệ đối ngoại châu Âu, giải thích: “Qatar chắc chắn được hưởng lợi từ điều này bởi vì các chính phủ ở phương Tây và phương Đông ở một mức độ nào đó coi họ như những người bạn rất hữu ích”. Đầu năm 2022, Tổng thống Mỹ Joe Biden đã gọi Qatar là “đồng minh lớn ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)” một phần vì vai trò của Qatar trong đàm phán về việc rút lực lượng Mỹ khỏi Afghanistan.

Dù hợp tác chặt chẽ với Mỹ, nhưng Qatar cũng có cái nhìn thực tế hơn về các lực lượng trong khu vực và coi đây là một phần của các phong trào chính trị. Trong một số trường hợp, điều này đã giúp ích. Các thành viên Taliban cho biết họ cảm thấy thoải mái khi trao đổi với Qatar, quốc gia lắng nghe tiếng nói của các bên. Bà Bianco cho rằng các nhà ngoại giao Qatar không nhất thiết phải có kỹ năng đặc biệt so với các nhà ngoại giao khác. Bà Bianco nhấn mạnh: “Tôi nghĩ điều quan trọng là họ giữ thái độ trung lập nhất có thể”. Bên cạnh đó, nguồn ngân sách dồi dào cho phép Qatar tiếp đón các bên liên quan và giải quyết nhiều cuộc khủng hoảng cùng một lúc. 

Tuy nhiên, việc trở thành nhà trung gian hòa giải xung đột cũng mang lại rắc rối cho Qatar. Các nhà quan sát lập luận, các cuộc đàm phán giữa Israel và Hamas mà Qatar tham gia với vai trò trung gian hòa giải là một cuộc đàm phán “có giá trị cao nhất” mà nước này từng thực hiện. Các chính trị gia Israel đã cáo buộc Qatar tài trợ cho khủng bố. Trong khi đó, các chính trị gia Mỹ kêu gọi “đánh giá lại” mối quan hệ với Qatar, nếu Qatar không gây thêm áp lực lên Hamas. Về phần mình, Qatar đã bác bỏ cáo buộc, đồng thời nói rằng họ không có quyền lực đối với Hamas. 

Các chuyên gia nhận định, thế giới cần Qatar đảm nhận vai trò trung gian hòa giải trong bối cảnh xung đột giữa Israel và Hamas gia tăng. Ông Rabih El-Haddad, Giám đốc bộ phận ngoại giao đa phương tại Viện đào tạo và nghiên cứu Liên hợp quốc ở Thụy Sĩ nhận định: “Chúng ta cần có các bên tạo điều kiện cho những bên đang xung đột trao đổi với nhau và giải quyết những khác biệt của họ thông qua đàm phán, ngoại giao và theo luật pháp quốc tế”.

LÂM ANH