Quốc hội Nga thông qua dự luật đình chỉ tham gia New START

Trước đó cùng ngày, Duma Quốc gia (Hạ viện) Nga cũng đã thông qua dự luật này sau khi được Tổng thống Vladimir Putin trình lên một ngày trước đó. Các nhà phân tích cho rằng tuyên bố tạm đình chỉ tham gia New START của Nga có thể dẫn tới nguy cơ gia tăng chạy đua vũ trang và rủi ro hạt nhân với thế giới.

New START là hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý duy nhất còn lại về kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ. Hiệp ước được ký kết năm 2010 nhằm hạn chế kho vũ khí của hai nước ở mức tối đa là 1.550 đầu đạn hạt nhân, giảm gần 30% so với mức đặt ra hồi năm 2002.

Tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Yars của Nga được phóng từ sân bay vũ trụ Plesetsk, trong khuôn khổ cuộc tập trận hồi tháng 10-2022. Ảnh: AP

Tháng 1-2021, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhất trí gia hạn hiệp ước này thêm 5 năm, tới năm 2026. Mỗi năm Moscow và Washington được thực hiện tối đa 20 lần thanh sát lẫn nhau trong khuôn khổ New START.

Nếu New START sụp đổ hoặc hai bên không gia hạn trước khi hết hạn vào tháng 2-2026, đây sẽ là dấu chấm hết hơn nửa thế kỷ thực hiện các hiệp ước kiểm soát vũ khí giữa Nga và Mỹ-hai cường quốc sở hữu nhiều đầu đạn hạt nhân nhất thế giới. Theo Reuters, điều này có khả năng châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang mới, song song với xung đột tại Ukraine.

Ông William Alberque, Giám đốc chiến lược, công nghệ và kiểm soát vũ khí tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế dự báo số lượng đầu đạn hạt nhân của các bên có thể tăng theo cấp số nhân ngay lập tức nếu hiệp ước New START sụp đổ. Theo ông, cả hai bên có thể ngay lập tức tăng từ 1.550 đầu đạn chiến lược được triển khai lên 4.000. Chưa kể các quốc gia khác đã, đang và sẽ sở hữu vũ khí hạt nhân cũng sẽ chẳng kiêng dè lấp đầy kho vũ khí của mình.

Về phần mình, ông James Cameron, thành viên tại Dự án Hạt nhân Oslo, nói rằng nếu New START bị hủy bỏ, tình hình sẽ khiến các bên phải dò đoán về năng lực và ý định của đối thủ như thời Chiến tranh Lạnh. Ông nói: “Mối quan hệ sẽ chứng kiến những bất ổn lớn khi cả hai bên đều hành động theo tình huống xấu nhất, bổ sung thêm các hệ thống vũ khí và kế hoạch phức tạp hơn để sử dụng chúng, cuối cùng dẫn đến khủng hoảng leo thang trong quan hệ và cũng gây ra rủi ro sử dụng hạt nhân lớn hơn”.

Không thể phủ nhận, Hiệp ước New START đã mang lại an ninh không chỉ cho Nga và Mỹ mà còn cho toàn thể cộng đồng quốc tế. Nếu thật sự mất đi một hiệp ước có tính ràng buộc pháp lý hiệu quả như New START, đây sẽ là một diễn biến xấu làm gia tăng những căng thẳng toàn cầu. 

Bởi vậy, tuyên bố tạm đình chỉ tham gia hiệp ước này của Nga ngay lập tức thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng quốc tế. Ngay trong ngày 21-2, Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) Antonio Guterres đã kêu gọi Nga và Mỹ tiếp tục thực thi đầy đủ New START. Trả lời báo giới, ông Stephane Dujarric-người phát ngôn của Tổng thư ký LHQ nhấn mạnh: "Lập trường của Tổng thư ký luôn rõ ràng, đó là Mỹ và Nga cần nối lại không chậm trễ việc thực hiện đầy đủ New START".

Về phía Mỹ, Ngoại trưởng nước này Antony Blinken cho biết Washington sẽ theo dõi mọi hành động của Nga nhằm bảo đảm rằng trong bất kỳ tình huống nào, Mỹ và các đồng minh đều ở thế an toàn. Trong khi đó, ông Trương Quân đại diện thường trực của Trung Quốc tại LHQ cho rằng Mỹ và Nga cần duy trì đối thoại về giải trừ hạt nhân nhưng Washington nên là bên thực hiện các bước có trách nhiệm để giải quyết các vấn đề song phương liên quan lĩnh vực này.

Phản ứng trước tuyên bố của Tổng thống Vladimir Putin, Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg bày tỏ lấy làm tiếc và kêu gọi Nga xem xét lại quyết định của mình. Tuy vậy, trước đó ông Putin đã khẳng định rằng bất kỳ động thái nào của Nga trở lại đàm phán về vấn đề này sẽ đòi hỏi làm rõ về khả năng tấn công hạt nhân của NATO.  

Khả năng Nga và Mỹ ngồi xuống đàm phán một hiệp ước mới thay thế New START là rất thấp trong bối cảnh quan hệ hai nước căng thẳng về vấn đề Ukraine và có cáo buộc lẫn nhau ở mức chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ qua. 

“Mọi dấu hiệu đều cho thấy thế giới có thể sắp bước vào một kỷ nguyên bùng nổ hạt nhân mới”, nhà báo David Sanger của New York Times nhận định. Tuy nhiên, Nga vẫn có thể đảo ngược quyết định trên nếu Mỹ có động thái thể hiện thiện chí và làm giảm căng thẳng. Ngày 22-2, Interfax dẫn tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga cho biết quyết định đình chỉ New START có thế đảo ngược và để điều đó diễn ra “Mỹ phải thể hiện ý chí chính trị, nỗ lực hết sức vì mục đích giảm leo thang căng thẳng chung và tạo điều kiện nối lại việc thực thi đầy đủ nội dung của hiệp ước”.

HÀ HÙNG