Tháng đầu nhiệm kỳ và những “cơn địa chấn” từ Nhà Trắng

Vị Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ đã vượt qua những người tiền nhiệm của mình về số lượng các sắc lệnh hành pháp mà ông ký trên vai trò người đứng đầu Nhà Trắng. Theo thống kê của tờ Financial Times, chỉ trong vòng 1 tháng qua kể từ ngày nhậm chức (20-1-2025), ông Donald Trump đã ban hành 73 sắc lệnh với ảnh hưởng bao trùm lên nhiều cơ quan và chính sách của nước Mỹ, trong đó có những sắc lệnh đang đứng trước những tranh cãi và thách thức về mặt pháp lý.

Ông Donald Trump phát biểu trong lễ nhậm chức Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ hai tại Washington D.C ngày 20-1-2025. Ảnh: The New York Times

Trong “cơn lốc” các sắc lệnh hành pháp, các vụ kiện tụng và tranh cãi ấy, quyết định gây ảnh hưởng sâu sắc nhất tới nước Mỹ có lẽ là việc ông Donald Trump ký sắc lệnh thành lập Ban Hiệu suất chính phủ (DOGD) nhằm cải cách toàn diện bộ máy hành chính liên bang, giảm chi tiêu lãng phí và trao quyền dẫn dắt cơ quan này cho tỷ phú Elon Musk. Kế hoạch cắt giảm triệt để bộ máy hành chính công của DOGD đã dẫn tới việc hơn 10.000 nhân viên liên bang ở Mỹ bị sa thải, bao gồm cả các nhân viên của Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ (USAID) và đến giữa tháng 2 kế hoạch này vẫn tiếp tục lan rộng. Theo tờ Chicago Tribune, những người có khả năng mất việc bao gồm các nhà khoa học trong lĩnh vực y tế, chuyên gia cơ sở hạ tầng năng lượng, nhân viên ngoại giao, đặc vụ của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), công tố viên, chuyên gia dữ liệu giáo dục và nông nghiệp, nhân viên cứu trợ ở nước ngoài và thậm chí cả các cán bộ nhân sự - những người trước đây chuyên quản lý việc sa thải người khác.

Người ta cũng chưa thể quên rằng, chỉ trong tuần đầu tiên sau lễ nhậm chức của ông Donald Trump, Cơ quan thực thi di trú và hải quan Mỹ (ICE) đã bắt giữ hàng loạt người nhập cư không có giấy tờ như một phần trong chiến dịch trấn áp người nhập cư trái phép mà ông từng hứa.

Giữa lúc chính sách có nhiều biến động, các dữ liệu kinh tế mới nhất có thể gây ra một số lo ngại cho Nhà Trắng, điển hình là tình trạng lạm phát dai dẳng tại Mỹ. Trong chiến dịch tranh cử, ông Donald Trump từng đưa ra lời hứa quan trọng với các cử tri, đó là giảm lạm phát. Mặc dù vẫn còn quá sớm để thấy được tác động thực sự từ các chính sách mà ông Donald Trump đưa ra trong tháng đầu tiên tiếp quản Nhà Trắng, song rõ ràng lạm phát vẫn là thách thức cứng đầu đối với nước Mỹ. Trong tháng 1-2025, chỉ số giá tiêu dùng tại xứ cờ hoa đã tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái và điều này phần nào được thúc đẩy bởi giá trứng tăng vọt sau khi nông dân trên khắp nước Mỹ phải tiêu hủy hàng triệu con gà để ngăn chặn dịch cúm gia cầm lây lan. Dĩ nhiên, điều này chẳng giúp ích gì cho sự nổi tiếng và uy tín của ông Donald Trump. Bằng chứng là kết quả cuộc thăm dò dư luận do SSRS và CNN mới công bố cho thấy, phần lớn người Mỹ được hỏi (62%) nói rằng ông Donald Trump chưa thể giải quyết và cần phải làm nhiều hơn nữa để giải quyết tình trạng lạm phát.

Với phần còn lại của thế giới, kể từ khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện chính sách thương mại gây nhiều tranh cãi bằng cách công bố nhiều mức thuế nhằm vào nhiều quốc gia và mặt hàng khác nhau. Sau khi áp thuế bổ sung 10% với mọi loại hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc và cảnh báo chuẩn bị áp thuế với hai nước láng giềng Canada và Mexico, chính trị gia xuất thân từ tỷ phú này đã đưa ra cái mà ông gọi là “đòn đánh lớn”. Ông Donald Trump cho biết trong những tuần và tháng tới, chính quyền của ông sẽ đưa ra mức thuế mới phù hợp với mức thuế của các quốc gia khác.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và tỷ phú Elon Musk xuất hiện trước các phóng viên tại một sự kiện diễn ra ở Nhà Trắng, tháng 2-2025. Ảnh: Los Angeles Times

Không khó để nhận rõ mục đích thực sự trong những quyết định chấn động của đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump. Nếu như với các đối tác, ông muốn họ phải giảm thâm hụt thương mại với Mỹ, thì với các đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở châu Âu, ông muốn họ rút hầu bao nhiều hơn để đảm bảo an ninh cho chính mình thay vì tiếp tục chất gánh nặng lên nước Mỹ. Cũng với lý do tốn kém và không hiệu quả, ông đã rút Mỹ khỏi một số tổ chức quốc tế, bất chấp những lời cảnh báo rằng những quyết định này sẽ khiến tầm ảnh hưởng toàn cầu của Mỹ bị suy giảm.

Cái cách mà ông Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai trong sự nghiệp chính trị của mình đã tạo cơ hội để giới báo chí trong và ngoài nước Mỹ cho “ra lò” hàng loạt bản tin gây choáng váng, chẳng hạn như khi ông đề xuất Mỹ tiếp quản và tái thiết dải Gaza, bày tỏ ý định giành quyền kiểm soát đảo Greenland từ Đan Mạch – một đồng minh của Mỹ trong NATO, hay nêu khả năng Mỹ lấy lại kênh đào Panama và gợi ý rằng Canada nên trở thành bang thứ 51 của Mỹ… Gần đây, ông Donald Trump tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý khi ký sắc lệnh đổi tên vịnh Mexico thành vịnh Mỹ, khiến Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum phản ứng gay gắt.

Thế nhưng, điều mà thế giới quan tâm nhất lúc này là liệu ông Donald Trump có thể hoàn thành cam kết đưa ra trong chiến dịch tranh cử tổng thống: Giải quyết cuộc xung đột Nga-Ukraine. Bước ngoặt dường như đã xuất hiện khi mới đây, Tổng thống Donald Trump có các cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky để thảo luận về việc đưa hai bên vào bàn đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn còn phức tạp. Bởi, Nhà Trắng đang đối mặt với tình thế khó xử khi Tổng thống Volodymyr Zelensky muốn Mỹ và các quốc gia khác cung cấp bảo đảm an ninh cho Ukraine; đồng thời khăng khăng rằng ông và ông Donald Trump cần thống nhất được các điều khoản của bất cứ thỏa thuận hòa bình nào.

Bất chấp những quyết định gây chấn động thế giới nói trên, kết quả cuộc thăm dò dư luận mới nhất do The Economist/YouGo thực hiện cho thấy, tỷ lệ ủng hộ mà người dân Mỹ dành cho ông Donald Trump hiện lên tới 50%, cao hơn so với cùng thời điểm trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông.

Nhìn chung, Chicago Tribune cho rằng từ khi bắt đầu trở lại Nhà Trắng, ông Donald Trump đã hành động với tốc độ chóng mặt để sắp xếp lại các chuẩn mực xã hội, chính trị và nền kinh tế Mỹ, đồng thời tái định hình vai trò của nước Mỹ trên thế giới.

Một tháng đã trôi qua song những “cơn địa chấn” khởi nguồn từ Nhà Trắng chưa có dấu hiệu dừng lại. Người ta vẫn đang hồi hộp dõi theo mọi biến động với nước Mỹ và cả thế giới trong những ngày cầm quyền sắp tới của ông Donald Trump.

ANH VŨ