Kiến nghị bổ sung thẩm quyền tạm giữ người vi phạm trong trường hợp khẩn cấp của Cơ quan Hải quan

Trong văn bản số 6671/UBND-KTNS của UBND tỉnh Đồng Nai báo cáo những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trên địa bàn tỉnh nêu cụ thể: Đặc thù địa bàn quản lý của Cục Hải quan tỉnh Đồng Nai không có đường biên giới, đường biển, Cục Hải quan tỉnh Đồng Nai chủ yếu quản lý các doanh nghiệp thuộc các khu công nghiệp, khu chế xuất với gần 70% hàng hóa thuộc loại hình sản xuất, gia công hàng xuất khẩu...  Trước tình hình diễn biến phức tạp của nền kinh tế toàn cầu vẫn đang gặp nhiều khó khăn; hậu quả Covid-19 để lại tiềm ẩn nhiều rủi ro, lạm phát ở một số nước tăng cao kỷ lục... các yếu tố đó đã và đang ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng hàng hóa, tác động lớn đến hoạt động xuất nhập khẩu của các Doanh nghiệp trên địa bàn nói chung và hoạt động kiểm soát hải quan nói riêng.

Tình hình hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyên hàng hóa trái phép qua biên giới vẫn âm thầm diễn ra với phương thức, thủ đoạn tinh vi khó lường hơn nhằm trốn tránh sự kiểm soát của các Cơ quan Hải quan như không khai báo, che giấu nguồn gốc, tuyến đường của lô hàng; hàng hóa vi phạm được cất giấu tinh vi, giấu lẫn trong hàng hóa không vi phạm, chuyển giá, xuất khống để hoàn thuế GTGT, tự ý tiêu thụ nội địa hàng hóa miễn thuế...  Lực lượng làm công tác chống buôn lậu của Cơ quan Hải quan chưa được đào tạo bài bản về nghiệp vụ điều tra theo tố tụng hình sự, còn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác gây khó khăn, hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ được giao.

Trong hoạt động tổ chức điều tra hình sự thì việc thu giữ, bảo quản, sử dụng vật chứng kể cả việc tạm giữ người để phục vụ công tác điều tra là hết sức quan trọng nhưng Cơ quan Hải quan không được pháp luật cho phép xây dựng kho tạm giữ vật chứng, nơi tạm giữ nguời (theo quy định tại Nghị định số 18/2002/NĐ-CP ngày 18/02/2002 của Chính phủ, được sửa đổi bổ sung tại Nghị định số 70/2013/NĐ-CP ngày 02/7/2013 về quy chế quản lý kho vật chứng). Chỉ cơ quan Công an, Quân đội và Thi hành án được tổ chức kho vật chứng, nơi tạm giữ người phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự.  Do vậy, khi thu giữ vật chứng và tạm giữ người, Cơ quan Hải quan phải gửi và phối hợp với cơ quan công an làm phát sinh thêm thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện điều tra vụ án. Theo quy định tại Điều 33 Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự năm 2015 quy định: "Đối  với tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng hoặc tội phạm ít nghiêm trọng nhưng phức tạp thì quyết định khởi tố vụ án hình sự, lấy lời khai, thu giữ, tạm giữ và bảo quản vật chứng, tài liệu liên quan trực tiếp vụ án, khám người, khám nới cất giữ hàng hoá trong khu vực kiểm soát hải quan, chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra có thẩm quyền trong thời hạn 7 ngày, kể từ ngày ra quyết định khởi tố vụ án...". Như vậy, thời hạn điều tra theo quy định đối với cơ quan Hải quan là quá ngắn, vì có những vụ việc cơ quan Hải quan cần yêu cầu giám định chất lượng thời hạn chưa đảm bảo cho công tác điều tra và xử lý vụ án/

Cơ quan Hải quan được giao một số hoạt động điều tra, tuy nhiên theo Điều 110 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định về thẩm quyền giữ người trong trường hợp khẩn cấp thì không có cơ quan Hải quan (hiện nay cơ quan Hải quan được tạm giữ người theo thủ tục hành chính quy định tại điểm e Khoản 1 Điều 123 Luật Xử lý vi phạm hành chính). Việc bắt giữ người trong trường hợp khẩn cấp thể hiện tính chất đặc biệt, cấp bách của việc ngăn chặn tội phạm, ngăn ngừa không cho đối tượng nghi là tội phạm gây khó khăn cho các hoạt động điều tra như trường hợp bắt giữ ma tuý, hàng cấm loại tội phạm nghiêm trọng trở lên để làm các thủ tục ban đầu trước khi chuyển giao cho cơ quan điều tra.

UBND tỉnh Đồng Nai kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền bổ sung thẩm quyền tạm giữ người vi phạm trong trường hợp khẩn cấp của Cơ quan Hải quan để thuận lợi trong bắt giữ các vụ việc có dấu hiệu hình sự. Cần tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang bị các dụng cụ, công cụ hỗ trợ liên quan đến khởi tố, điều ra vụ án hình sự. Chủ động chuẩn bị điều kiện để thực hiện việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh trong điều tra, tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Phối hợp tổ chức triển khai công tác tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm về công tác phòng, chống tội phạm, tiếp nhận, giải quyết đơn tố giác, tin báo về tội phạm, xác lập chuyên án, điều tra, khởi tố...nhằm nâng cao trình độ, kinh nghiệm cho các công chức hải quan được phân công điều tra các vụ án.